ابو القاسم سلطانى
63
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
حكيم مومن و عقيلى خراسانى علاوه بر ذكر موارد مصرف نام برده شده در فوق آن را در ورم ركتوم و سرفه مزمن موثر دانستهاند 13 * . ذكر اين نكته ضرورى به نظر مىرسد كه نزد برخى مولفين گذشته به ويژه عرب زبان منظور از ذنب الخيل ، اذناب الخيل يا لحيه التيس يا شنگ Tragopogon pratensis مىباشد . قسمت قابل مصرف : قسمت قابل مصرف ساقههاى نازا ( نر ) مىباشد كه سبزرنگ ( داراى كلرفيل ) مىباشند و در فصل مساعد سال آنها را چيده و پس از خشك كردن مصرف مىنمايند . تركيبات شيميائى : در گياه تركيبات زير وجود دارد : 1 - آلكالوئيدها : مانند نيكوتين ، پالوسترين Palustrine و پالوسترىنين Palustrinin 2 - فلاونوئيدها : اكوىسترين Isoquercitrin , Equicetrin 3 - استرولها : ايزو فوكسترول Isofucostrol ، كامپسترول Campesterol 4 - ساپونينها : مانند Equisatonin 5 - سيلسيك اسيد و سيليكاتها : گياه خشك حدود 14 درصد Environ دارد 6 - دياستاز : Silicatas ، اين دياستاز طبق نظريات Davison و King مىتواند كوارتز را به سيليس محلول و قابل جذب تبديل نمايد . 7 - مواد متفرقه : اسيدهاى ماليك ، اكساليك و آكونىتيك ، نشاسته ، رزين ، تانن ، يك ماده تلخ ، املاح آمونيوم ، پتاسيوم ، كمى مواد چرب همچنين در هريك صد گرم گياه تازه 300 ميكرو گرم بتاكاروتن ، 7 / 0 ميلىگرم ريبوفلاوين ، 6 / 5 ميلىگرم نياسين ، 20 تا 30 ميلىگرم اسيد اسكوربيك همچنين گياه داراى اولئيك ، لينولئيك ، لينولينيك و استاريك اسيد مىباشد . دم اسب از نظر مواد معدنى بسيار غنى بوده و ده عنصر ضرورى بدن را دارا مىباشد كه عبارتند از منگنز ، منيزيوم ، آهن ، آلومينيوم ، روى ، مس ، كلسيم ، فسفر ، پتاسيم و از همه مهمتر سيليس قابل جذب مىباشد . مقدار سيليس در گياه تازه از 21 / 3 تا 25 / 16 گرم درصد متغير مىباشد . خواص درمانى : با توجه به اينكه گياه از لحاظ داشتن سيليس يكى از غنىترين گياهان مىباشد بطورى كه حتى با كمك ذرهبين مىتوان كريستالهاى كوچك سيليس را در محل اتصال برگها مشاهده نموده و به همين جهت در قرن هفدهم براى پاك كردن ظروف از آن استفاده مىشده به آن لقب Scouring rush داده بودند و بر خلاف سيليس معدنى كه يون كلسيم را از استخوانها به ديگر بافتها انتقال مىدهد سيليس گياهى